|
|
|
دماوند
کهن ترین کوه صعود شده تاریخ، میراث کوهنوردی جهان اسطوره نهادین، گنبد گیتی، قله پر جاذبه دماوند، سرافرازتر از هر کوه و کوهسار، استحقاقی به مراتب بیش از آن دارد که ده بار و بیست بار از تمام جهات آن را صعود کنیم. اما راجع به ناگفته های آن سکوت کرده، تیز ترین و پرشیب ترین کوه آتشفشان جهان را مورد بی مهری قرار دهیم، در حقیقت تا به حال به این سکوی آسمان سای آرش کمان گیر، ظلم شده و حق مطلب درباره اش ادا نگردیده است. دماوند فقط یک کوه نیست، دماوند یک ثروت ملی است که می باید بیش از این مورد توجه باشد و برنامه هایی در خور مقامش به اجرا در آید.چنانچه بگوییم دماوند کهن ترین کوه صعود شده روزگار است،اغراق نکرده ایم .زیرا در یک کشور باستانی چون ایران همیشه مطالبی جدید برای گفتن وجود دارد.
سرزمین کهن سال ما می تواند آغازگر ابتدایی ترین کوه نوردیها و خاستگاه این ورزش فراگیر باشد. این دیگر بسته به آن است که چگونه بیاندیشیم تا بتوانیم در راستای بزرگداشت و معرفی دیرپاترین کوه درنوردیده کره زمین گام برداریم. آیا شایستگی آن را در خود سراغ داریم تا در جهت احیای آرمانی ملی و کوه نوردی حرکت کنیم؟ در واقع اصل مطلب یک باید و یک هدف بزرگ است که کوه نوردی ما را با انگیزه و جهانی خواهد کرد ودریچه زیبا و خوش منظر و چشم نواز دماوند، جهانیان را به سوی خود فراخواهد خواند.البته باید قبول داشت در حالی که هنوز یک شناسنامه مستند، گویا و دل پسند برای دوست داران داخلی و خارجی آن تهیه نشده، چنین داعیه ای بس ثقیل می نماید. شاید هم در بدو کار بعضا غافلگیر شده، برافروخته گردیم، اما با بردباری اساس را بر حقیقت می نهیم، به تاریخ مستند مراجعه می کنیم و با علاقه پیش می رویم تا با توجه به مدارک و اسناد قابل قبول برایمان ثابت شود آیا در جهان هستی برای مقابله با دماوند همتایی وجود دارد؟ اگر هست کدام و کجاست؟ آیا مستند معتبر تاریخی دارد و درهم سنگی لازم با دماوند خودی نشان می دهد؟
با علم به اینکه در دوران ما همه ی اولین ها، ارجی شایسته و استثنایی احراز کرده، جایگاهی ویژه دارند، مشتاقانه با حساب دو،دوتا ، چهار گام بر می داریم و به خود فرصت می دهیم تا قضایا را پیگیری کنیم. در تاریخ زیاد آمده ،تاریخ نگاران و جهانگردان نیز یاد آور شده اند ، ایرانی های قدیم برای آفتاب، ماه، آتش، آب و باد در قله کوه ها محل هایی بوده است که روحانیان زرتشتی آتش مقدس را در آنجا روشن نگاه می داشته اند. هم اینک نیز در روزگار ما آثار و بقایای قلاع و دژهای باستانی گواه صادقند و وجود آتشگاه های متعدد در ارتفاعات و قلل کوه ها مهر تاییدی است بر قدمت کوه نوردی در کشور باستان ما. وجود افسانه های ملی فراوان از جمله صعود اسطوره های آرش و زرتشت پیغمبر به دماوند نیز نشانه آگاهی کاملا روشنی است ، درباره سوابق کوه پیمایی دیرین بر این کوه و قله آن و دلبستگی ایرانیان به این کوهستان زیبا، خشن و مظهر استواری و پایمردی. استاد عبدالحسین زرین کوب در جلد اول تاریخ مردم ایران، در مورد آرش کمان گیر چنین می آورد:{{ به موجب روایت در جنگ سختی که منوچهر در طی آن در محاصره تورانی های متجاوز می افتد، آرش شیواتیر که دراوستا ازوی همچون (آریای آریانها) وتیراندازی که تیر او تندترین است یاد می شود، ازفراز کوه (آریو خشته) تیری می اندازد که به شیوه ای معجزه آسا و با مساعدت یزدان در فاصله طولانی در کوه(خوآنونت) می نشیند و بدین گونه مرز ایران و توران تعیین می شود.}} و در همین مورد علامه دهخدا در لغت نامه اشاره می کند:( و آرش پهلوان ایرانی از قله دماوند تیری بیفکند که از بامداد تا نیم روز برفت و به کنار جیحون فرود آمد و جیحون حر شناخته شد.)
مادام کارلاسرنا در سفرنامه ی معروف خود درباره شهر و قله دماوند، اشاره کرده است: ( به موجب داستانها ، زرتشت ، بنیان گذار دین پارسیان و ستایشگر آتش نزدیک دماوند زندگی می کرده است ،هنوزهم گروهی از ایرانیان پیرو آیین زرتشت در جایی به نام اسک زندگی می کنند و همه ساله در ۲۹ اوت(۷ شهریور)در نواحی مجاور دماوند جشنی برپا می کنند که با رقص وآتش بازی وچراغانی و آتش بازی توام است. به موجب یک افسانه، اژدهایی دو سر که در قله دماوند آشیان داشت هر روز در طلب مغز سر یک انسان ازکوه پایین می آمد.... زرتشت عاشق دختری زیبا بود، دختر که می خواست خود را از اصرار و سماجت زرتشت برهاند، بدو قول داد اگر اژدها را بکشد زن او خواهد شد، زرتشت شبی به قله دماوند صعود کرد و او را کشت و برای خبر دادن این پیروزی به محبوبش آتش افروخت .
به زیر اندرون آتش و نفت و چوب زبر گرزهای گران کوه کوب (فردوسی) بیابان درنورد کوه بگزار منازل ها به کوب و راه بکسل (منوچهری) تازی اسبان پارسی پرورد همه دریا گزار و کوه نورد (نظامی) مروری داریم به سندی ده قرنی و معتبر از وی، حجت خراسان و جهان گردی که با ۱۸۰۰۰ کیلومتر در ۹۵۶ سال پیش، هنگام عبور از سرزمین ری در سفرنامه ی خویش به دماوند اشاره نموده: {{در میان ری و آمل کوه دماوند. مانند گنبدی و آن را لواسان گویند.بر سر آن چاهی است که نشادر از آنجا حاصل شود و گویند که کبریت احمر نیز، و مردم پوست گاو ببرند و پر نشادر کنند و از سر کوه بغلطانند که به راه نتوان فرود آوردن}}. ( سفرنامه ناصر خسرو تصحیح دکتر محمود بیر سیاقی). اعتبار و کلام ناصر خسرو دایر بر حمل نشادر، مسلم می نماید که ابیدایی ترین کوهنوردیها تا قله دماوند تداوم داشته و اشاره به چاه نشادر، هم می تواند گودی راس قله باشد و هم مغاره هایی که سابقه ی هزار ساله وبیشتر داشته وهردو حقیقت دارد. بها الدین محمد بن حسن بن اسفندیار کاتب، در کتاب خود به نام تاریخ طبرستان ۸۷۶ سال قبل مطلبی دارد به شرح ذیل : (( عجایب طبرستان یکی کوه دماوند است که از دیه اسک تا قله دو روز شوند و می گویند کبریت اصحاب کیمیا، می شاید یافت و در عهد تابوس شمس المعالی و یزدادی) آورده است که جوانی بود پسر امیرکا، خواندندی، آنجا کبریت احمر به دست آورد و زر می کرد تا پادشاه را معلوم شد بگریخت)) گفته ابن اسفندیار صراحت کامل دارد بر اینکه متجاوز از شش قرن پیش کوه نوردی و صعود به قله در افکار گذشتگان ذهنیت داشته و به آن توجه می کرده اند که نمونه آن روایتی است ، عرفانی در مورد کسب کرامت و اعتکاف شاه نعمت ا... ولی بر فراز قله ، ژنرال (سرپرسی مایکس) در سفرنامه ی خویش به نام ده هزار مایل در ایران ، در این باره شرحی دارد که ذیلا از نظر می گذرد: (سید نور الدین یزدی ملقب به شاه نعمت ا... ولی که در ماهان دفن گردیده است از فرزندان امام محمدباقر است و در ۷۳۰ هجری در حلب قدم به عرصه وجود گذارده ،بعد از کسب علوم و فضایل به سیر و سیاحت پرداخته و ۸۰ روز در اواسط زمستان در قله دماوند و هم چنین ۸۰ روز در قله الوند عبادت کرده و ریاضت کشیده است. گرچه در قرون پیش چشمه های آب گرم و دامنه های دماوند بازدید کننده ی داخلی و خارجی داشته ولی اولین صعود مربوط است به قبل از سال ۱۷۹۸ که ملکونوف روسی در سفرنامه ی خود در سال ۱۸۶۰میلادی مرقوم داشته. نخستین کسی که به عزم سیاحت بالای کوه رفته گربرت، نمساوی (اتریشی) بوده ، پس از آن الیوی فرانسوی، ولی به قله آن رسیدن نتوانست. لرد گرزن در کتابی به نام ایران و قضیه ایران چنین نوشته است:{{ اولین کسی که توفیق بالا رفتن بر قله آن را احراز نموده مستر تامسون بوده است.در سال ۱۸۳۶ طبیعی دان فرانسوی (اوشرالوی) تامسون را در موقع پایین آمدن از کوه ملاقات کرد و چند روز بعد خودش بر این کوه بالا رفت و ازآن پس هم قله ی دماوند را چندین نفر از اعضای سفارت خانه ها در تهران بالا رفتند.}} لازم است یادآوری شود، اولین شب مانی تاریخی بر فرازقله، ۱۶۴ سال قبل است، مربوط به مستر تامسون و دومین آن متعلق به گروه ایرانی کربلایی اسدا.... در ۱۳۲ سال جلوتر که هر دو در مقام قیاس بین المللی می باید از اهمیت ویژه برخوردار باشند. در سال های بعد، کوتسی۱۸۴۳، موروفرشفی۱۸۶۸ نایپه ۱۸۸۰، لرد گرزن ۱۸۸۱، هیات سوئدی ۱۸۸۹، دمرگان ۱۸۸۹، سون هدن ۱۸۹۰، دکتر ژزف کک ۱۹۰۰، و باز هم دیگران برنامه های زیاد روی دماوند اجرا نموده اند. در این میان برنامه ژاک دمرگان به علت اینکه نخستین صعود زمستان به قله را در دمای ۲۶ درجه زیر صفر، ۱۱۳ سال قبل انجام داده از اهمیت بسزایی برخوردار است و نزدیک بود هم نوردش پیرواسلن کشته شود. شاید بتوان گفت در کوه نوردی جهانی به موقع خود نادر بوده و از این روی ، احتمالا کمتر قله ای چون دماوند باشد که صعود زمستانی اش چنین سابقه ای دارد.
با تشکر از خانم عطایی آخرین بروزرسانی ( جمعه، ۱۵ مرداد ۱۳۸۹ ۲۰:۲۵ ) |
